کیست آندومتریوز امروزه یکی از اختلالات رحمی بوده و با درد و ناراحتی همراه است. نام دیگر کیست آندومتریوز، کیست شکلاتی است. این کیستها پر از خون بوده و نشاندهنده مبتلا بودن فرد به بیماری آندومتریوز است. کیست آندومتریوز در حال حاضر جزو یکی از مهمترین نگرانیهای افراد است. برای اطلاع بیشتر در رابطه با کیست آندومتریوز، علائم و نشانههای آن و علت ایجاد آن تا انتهای این مطلب همراه ما باشید.
کیست آندومتریوز چیست؟
کیست آندومتریوز نوعی کیست تخمدان است. معمولا از کیست آندومتریوز با عنوان کیست شکلاتی نیز یاد میشود. کیستهای شکلاتی به علت رشد بافت رحم در خارج از محدوده خود به وجود میآید. این کیستها باعث ایجاد درد شدید و خونریزی میشود.
این کیستها حاوی مایعی شبیه به شکلات مایع بوده و از جنس سلولهای لایه داخلی بافت رحم است. در حالت کلی میتوان بیان کرد که جنس این کیستها از بافت رحم بوده و داخل تخمدان رشد میکنند. وجود این کیستها نشانگر ابتلای فرد به بیماری آندومتریوز است. وجود این بیماری باعث درگیری لولههای فالوپ و بافت پوشاننده لگن میشود. در هر دوره قاعدگی، بافتی که خارج از محدوده رشد کرده ضمن ضخیمتر شدن، دچار تجزیه شده و باعث افزایش خونریزی در هر دوره میشود.
علائم و نشانههای کیست آندومتریوز چیست؟
بیماری آندومتریوز بسته به میزان شدت آن همراه با نشانهها و علائمی به وجود میآید. زمانی که بیماری رشد بیشتری دارد علائم آن بیشتر نمایان میشود. البته در حالت کلی این بیماری همراه با نشانههایی است که اغلب مبتلایان تجربه این موارد را داشتهاند. از جمله این علائم میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
1. قاعدگی دردناک
یکی از برجستهترین علائم این بیماری خونریزی زیاد و درد غیرعادی در دوران قاعدگی است. داشتن درد در دوران قاعدگی تا یک میزان طبیعی است؛ اما در صورت ابتلا به آندومتریوز درد شدید در ناحیه پایین شکم و درد لگن ایجاد میشود که بیشتر از حد معمول خواهد بود. همچنین خونریزی شدید در پریودی نیز در این مدت به علت تورم و افزایش حجم رحم بوده و معمولاً بیشاز ۷ روز طول میکشد.
2. عفونت
یکی دیگر از دلایل التهاب رحم و کیست آندومتریوز، عفونتهای قارچی و باکتریایی است. تب و علائم عمومی عفونت و تغییرات در وضعیت عمومی و احساس خستگی و ضعف نیز جزو نشانههای آندومتریوز ناشی از عفونت است.
3. درد هنگام رابطه جنسی
از دلایل درد هنگام رابطه جنسی متورم شدن و بزرگ شدن بافت رحم است. همچنین دیگر دلایل از جمله آسیبهای رحمی، عفونتهای مجاری ادراری، تنگی و عدم انعطافپذیری واژن و التهاب رحم باعث بهوجود آمدن درد هنگام رابطه جنسی میشود.
4. درد هنگام تخلیه روده و مثانه
به علت فشار و تحریک بافتهای اطراف رحم، زنان هنگام تخلیه روده و مثانه دچار درد در قسمت انتهایی شکم میشوند.
5. درد لگن و شکم
بیماری آندومتریوز باعث به وجود آمدن درد شکم و لگن و ترشحات نازک رحمی و لکهبینی شود. لکه بینی شامل مشاهده لکههای خونی و یا خونریزی ملتهب به طور ناگهانی و یا بعد از رابطه جنسی است.
6. کمر درد
یکی از مهمترین علائم آندومتریوز کمر درد است. این درد به علت تحریک و فشار روی رحم و بافتها و عصبهای اطراف بهوجود میآید. کمردرد در ناحیه پایین و پشت شکم بروز مییابد.
7. پا درد
بهوجود آمدن التهاب در بافتهای اطراف رحم و تحریک این ناحیه منجر به بروز پا درد میشود.
8. نفخ و یبوست
کیست آندومتریوز باعث ایجاد التهاب و تحریک و ایجاد نفخ و انباشت گاز میشود. همچنین وجود کیست باعث بهوجود آمدن اختلال در سازوکار روده و کاهش تعداد مدفوع و در نهایت یبوست میشود.
9. نازایی
وجود کیست در لولههای فالوپ ولگن اجازه عبور تخمک از تخمدان و ورود آن به رحم را نمیدهد. به همین دلیل پروسه تخمکگذاری انجام نشده و باعث نازایی میشود.
تشخیص آندومتریوز چگونه است؟
با توجه به تشابه علائم بیماری آندومتریوز به دیگر بیماریها تشخیص آن تا حدودی دشوار است. در گام اول پزشک با بررسی علائم و نشانهها، وضعیت شما را بررسی میکند. در صورت مشاهده هرگونه علائم آندومتریوز اقدام به انجام برخی آزمایشات میکند.
تشخیص این بیماری بر اساس آزمایشات، معاینات و یافتههای بالینی است. همچنین پزشک با انجام سونوگرافی، سیتیاسکن و امآرآی به بررسی و تصویربرداری از قسمت داخلی لگن میپردازد. در گام آخر لاپاراسکوپی وجود آندومتریوز را تایید و یا رد میکند.
علت ایجاد کیست آندومتریوز
کیست آندومتریوز خارج از بافت داخلی رحم ایجاد میشود. علت این پدیده بهطور دقیق مشخص نیست؛ اما تا حدودی میتوان وجود برخی عوامل را علت بروز کیست آندومتریوز دانست. در ادامه به بررسی این عوامل میپردازیم.
- قاعدگی معکوس و بازگشتی یکی از علل بروز بیماری آندومتریوز است. در چنین شرایطی خون قاعدگی بهجای خروج از بدن توسط لولههای فالوپ وارد حفرههای لگن میشود. این خون حاوی آندومتر است و در نتیجه سبب رشد بافت اندومتر در نواحی غیرطبیعی بدن میشود. این بافتها به دیوارهای لگن چسبیده و رشد می کنند. این بافتها در هر دوره قاعدگی ضخیمتر میشود.
- تغییر یافتن سلولهای صفاقی به سلولهای آندومتر یکی دیگر از دلایل بروز این عارضه است. سلولهای صفاقی به سلولهایی گفته میشود که در قسمت داخلی شکم وجود دارند. طبق پژوهشهای انجام شده، ثابت شده است که عوامل ژنتیکی و هورمونها باعث تبدیل سلولهای صفاقی به سلولهای آندومتر میشود.
- تغییر سلولهای جنینی یا سلولهایی که در مرحله رشد اولیه بودند نیز میتواند باعث بهوجود آمدن این عارضه شود. سلولهای جنینی به دلیل وجود برخی هورمون ها مثل استروژن به سلول آندومتر تبدیل میشوند.
- یکی از دلایل بهوجود آمدن کیست آندومتریوز انتقال سلولهای آندومتر است. سلولهای آندومتر توسط رگهای خونی و یا سیستم مایع لنفاوی به سایر قسمتهای بدن منتقل میشود.
- سیستم ایمنی ضعیف قدرت تشخیص و از بین بردن کیست و بافت اندومتر خارج از رحم را ندارد. در نتیجه منجر به وجود کیست آندومتریوز میشود.
انواع کیست آندومتریوز
با توجه به محل بهوجود آمدن بافت و سلولهای آندومتر در خارج از رحم، این بیماری به سه نوع تقسیم میشود.
📌 اندومتریوز صفاقی سطحی
اندومتریوز صفاقی سطحی رایجترین نوع این بیماری است. این بیماری سبب ایجاد اختلالاتی در صفاق میشود. صفاق لایه نازکی است که حفره لگن را میپوشاند.
📌 اندومتریوز صفاقی عمیق
اندومتریوز صفاقی عمیق علاوه بر ایجاد کیست آندومتریوز در رحم، باعث درگیری اندامهای نزدیک به رحم مثل روده و مثانه میشود. این نوع بیماری زیر صفاق رشد کرده و میتوان ادعا کرد حدود ۱ الی ۵ درصد مبتلایان از این نوع هستند.
📌 کیستهای تخمدانی
کیستهای تخمدانی یا آندومتریوما به کیسههای شکلاتی معروف هستند. این کیستها تیره و پرمایع بوده و در عمق تخمدانها بهوجود میآیند. این نوع میتواند باعث آسیب رسیدن به قسمتهای سالم تخمدان شود. همچنین لازم به ذکر است که علاوه بر انواع بالا، بیماری آندومتریوز شامل چهار مرحله حداقلی، خفیف، در حد متوسط و شدید است. میزان شدت این بیماری بسته به محل درگیری، اندازه، تعداد و عمق سلولها در یکی از این چهار مرحله است.
آیا کیست اندومتریوز سرطان است؟
در حالت کلی وجود کیست آندومتریوز نشاندهنده بیماری سرطانی نیست. با این حال در موارد نادری آندومتریوز همراه با علائم و نشانههای غیرعادی بوده و میتواند به تغییرات سلولی منجر شود. این عمل باعث افزایش ریسک خطر ابتلا به سرطان، علل خصوص سرطان رحم و تخمدان میشود؛ به همین دلیل توصیه میشود افراد مبتلا به کیست آندومتریوز حتما تحت نظر بهترین دکتر نازایی باشند.
نتیجه گیری:
کیست آندومتریوز یکی از اختلالات شایع رحمی است. این اختلال به دلیل رشد بافت رحم در خارج از محدوده طبیعی به وجود میآید. این کیستها حاوی مایعی شبیه به شکلات مایع و سلولهای همجنس با لایه داخلی بافت رحم است. از جمله علائم این بیماری میتوان به قاعدگی دردناک و خونریزی غیرطبیعی، عفونت، احساس درد هنگام رابطه جنسی، درد لگن و شکم، درد کمر و… اشاره کرد. عارضه آندومتریوز به دلایلی مثل قاعدگی معکوس، تغییر یافتن سلولهای صفاقی و جنینی به سلولهای آندومتر و نیز انتقال سلولهای آندومتر بهوجود میآید. لازم به ذکر است که ضعیف بودن سیستم ایمنی نیز میتواند منجر به بروز این عارضه شود. در حالت کلی این عارضه، بیماری سرطانی نیست اما ریسک ابتلا به سرطان را بالا میبرد.
سئوالات متداول کیست آندومتریوز
درمان عارضه آندومتریوز شامل مراحل ترکیبی است. مصرف دارو برای کاهش التهاب و درد، مصرف داروهای هورمونی برای جلوگیری از رشد بافت ناهموار، جراحی لاپاراسکوپی برای برداشتن کیست و در صورت وخیم بودن وضعیت عمل هیسترکتومی برای برداشتن رحم انجام میشود. البته لازم بهذکر است که داشتن فعالیت فیزیکی و رژیم غذایی نیز میتواند کمک موثری در درمان این عارضه داشته باشد.
از جمله مهمترین عوارض بیماری آندومتریوز شامل دو عارضه ناباروری و بالارفتن ریسک سرطان است.
یائسگی باعث متوقف شدن هورمون استروژن میشود؛ در نتیجه رشد آندومتر و کیستهای آندومتریوز نیز متوقف میشود.
هورمون استروژن باعث ضخیم شدن کیستها و بافتهای آندومتر میشود؛ بنابراین پایین نگه داشتن سطح استروژن میتواند از بروز این عارضه جلوگیری کند. از راههای کاهش سطح استروژن میتوان به پرهیز از نوشیدن کافئین، دوری از مصرف الکل، انجام فعالیت فیزیکی و ورزش برای کاهش چربی و استروژن و مشورت با پزشک اشاره کرد.